Persberichten

- Veelzijdige programma Jeroen Bosch jaar 2001
  (Datum: 21 maart 2001)
- Noordbrabants Museum herontdekt schilderij van Jeroen Bosch!
  (Datum: 4 januari 2001)
- 's-Hertogenbosch viert Jeroen Bosch jaar 2001
  (Datum: 5 januari 2001)
- Voortgang thema ontwikkeling rondom Jeroen Bosch
   (Datum: 26 september 2000)
- Gemeente neemt initiatief tot thema-ontwikkeling Jeroen Bosch
   (Datum: 24 maarti 2000)

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente 's-Hertogenbosch heeft op 20 maart het programma voor het Jeroen Bosch jaar 2001 vastgesteld. Met een dertigtal culturele en toeristische activiteiten viert de stad in 2001 uitbundig dat Jeroen Bosch binnen haar muren leefde en werkte. Initiatiefnemer gemeente 's-Hertogenbosch, tevens hoofdfinancier samen met SNS bank en Hooge Huys, wil zich nadrukkelijk voor laten staan op het feit dat Jeroen Bosch binnen haar grenzen heeft geleefd.

Groot enthousiasme
Lokale en nationale culturele instanties zijn vorig jaar uitgenodigd plannen in te dienen voor het Jeroen Bosch jaar. Op basis van de door de gemeenteraad vastgestelde randvoorwaarden zijn de programmavoorstellen inhoudelijk getoetst op onder meer kwaliteit en artisticiteit. Dit heeft geleid tot een programma Jeroen Bosch jaar 2001 waarin een interessante en evenwichtige mix is ontstaan van projecten op het terrein van beeldende kunst, podiumkunsten, cultuur-historie en toerisme.

De activiteiten in het Jeroen Bosch jaar kennen een maximaal publieksbereik: zowel in omvang als in het aanspreken van een breed publiek. Tezamen zullen de activiteiten naar verwachting goed zijn voor een kleine 500.000 bezoekers, boven op het reguliere bezoek wat de toeristische en culturele sector in het seizoen zal genereren.

Van beeldende kunst tot cultuurtoerisme
Met betrekking tot de beeldende kunst is gekozen voor een mix tussen de historische benaderingswijze - zoals de tentoonstellingen in het Noordbrabants Museum - en een hedendaagse interpretatie van het werk van Bosch in onder meer galerie Hüsstege. Daarnaast staat het project 'Garden of Delight, een kunstmanifestatie' op stapel. Dit gebeurt in samenwerking tussen Museum het Kruithuis, de Groote Stroom, de Kunstacademie en Cor Unum.

Het op een bijzondere wijze vertellen en laten ervaren van 'het verhaal' van Bosch vormt uitgangspunt voor de cultuurtoeristische onderdelen in het programma. Dit sluit aan bij de trends en ontwikkeling op het terrein van cultuurtoerisme waarbij begrippen als beleving, kwaliteit, cultuur, authenticiteit, erfgoed steeds meer centraal staan. Dit is in hoge mate terug te vinden in de ontwikkeling van een wandelroute door de historische binnenstad. Bovendien is dat terug te vinden bij de Vestingstedendagen waarbij de Bosch- thematiek een belangrijke rol krijgt toebedeeld.

De podiumkunsten maken in het Jeroen Bosch jaar 2001 een belangrijk onderdeel uit van het programma: de buitenproductie met de stad van Bosch als decorum, het muziekfestijn met werken van befaamde Bossche componisten uit de tijd van Bosch en bijvoorbeeld het filmfestival.

Jeroen Bosch een jaar lang in de hoofdrol
Ook in de tijd gezien biedt het programma een repeterend geheel, met een duidelijke kop en een staart. Met de opening van het toeristisch seizoen 's-Hertogenbosch op zondag 29 april aanstaande zal - geheel in stijl van het Jeroen Bosch jaar - een start worden gegeven van met name de cultuurtoeristische activiteiten.

Daarnaast zullen tot en met november 2001 diverse projecten de revue passeren. Hierbij is nadrukkelijk gezocht naar de samenhang der dingen. Samenhang in het aanbod in de vorm van arrangementen, maar ook het bieden van een 'kader' waar diverse projecten een plek krijgen in het jaar zoals de Opening van het Toeristisch Seizoen onder de noemer 'Rondom Jeroen is het te doen', de Beiaardweek, Theaterfestival Boulevard, het grote publieksevenement de Vestingstedendagen op 1 en 2 september en Open Monumentendag.

Een bijzonder project en tevens afsluitend onderdeel van het programma is de tentoonstelling 'De Wereld van Bosch' in het Noordbrabants Museum en daaraan gekoppeld het internationaal Symposium, een samenwerking van het museum, het Stadsarchief 's-Hertogenbosch en Museum Boijmans van Beuningen.

Fundament
De activiteiten in 2001 moeten het fundament vormen voor structurele aandacht voor Jeroen Bosch. Op die manier groeit in 2001 de legitimatie om deze internationaal vermaarde schilder duurzaam en onverbrekelijk met de stad 's-Hertogenbosch te verbinden. Diverse projecten zullen ook na 2001 voor de stad behouden blijven en daarmee een belangrijke toevoeging vormen op het cultuurtoeristisch product van 's-Hertogenbosch, zoals de toeristische wandelroutes, de vaarroute over de Groote Stroom, de resultaten van het brononderzoek en de verschillende publicaties.

Informatie
Begin mei 2001 verschijnt het programmaboek met een volledig overzicht van de activiteiten in het Jeroen Bosch jaar. Dit programmaboek is gratis te verkrijgen op diverse plaatsen in de stad. Het programma is breed en interessant voor iedereen die belangstelling heeft voor Jeroen Bosch en de stad 's-Hertogenbosch. Daarnaast verschijnen nu al nieuwsbrieven en foldermateriaal. Het volledige programma is ook op de website www.jeroenboschjaar.nl te lezen. Deze website is voorzien van het actuele nieuws over het Jeroen Bosch jaar 2001.

VVV 's-Hertogenbosch is het centrale informatiepunt voor de activiteiten in het Jeroen Bosch jaar, centraal informatienummer: 0900-1122334.

Voor meer informatie over dit persbericht:
Gemeente 's-Hertogenbosch
Afdeling Communicatie
André Bongers
Tel.: (073) 6155161

Jeroen Bosch jaar 2001
Ruth Giebels
Tel: 073-6124505

Over twee maanden opent in het Noordbrabants Museum de tentoonstelling Panorama op de Wereld - Het landschap van Bosch tot Rubens. Deze expositie, die van 17 maart tot en met 10 juni 2001 in 's-Hertogenbosch is te zien, toont de ontwikkelingen in de Zuid-Nederlandse landschapskunst tussen 1500 en 1675. Aan het begin van die ontwikkeling staat de landschapskunst van Jeroen Bosch. In de tentoonstelling wordt een belangrijke herontdekking gepresenteerd: een origineel van de hand van Jeroen Bosch!

Tijdens het voor de expositie Panorama op de Wereld verrichtte kunsthistorisch onderzoek is namelijk gebleken dat een schilderij dat lange tijd werd gezien als een kopie naar Jeroen Bosch, moet worden beschouwd als een origineel van zijn hand. Het gaat om het dubbelzijdig beschilderde werk De heilige Jacobus en de magiër Hermogenes en Kloosterhuis van volgelingen van de heilige Antonius. Dit schilderij bevindt zich in het Musée des Beaux-Arts in Valenciennes en is afkomstig uit de collectie van de Prinsen van Croÿ. Het is waarschijnlijk door een van hun voorvaders aan het begin van de zestiende eeuw in 's-Hertogenbosch verworven. Het werd tijdens de Franse revolutie, in 1796, in beslag genomen op hun Chateau Hermitage en overgebracht naar het museum waar het sindsdien is gebleven. Het werd nadien vele malen gepubliceerd als een authentiek werk van Jeroen Bosch en het was ook onder die naam te zien op de Bosch-tentoonstelling, die in 1936 in Rotterdam gehouden werd. Ook hing het op de Bosch-tentoonstelling van 1967 in 's-Hertogenbosch, maar daar werd de toeschrijving aan Bosch afgewezen. Steeds droeg in de literatuur en op tentoonstellingen de ene zijde van het paneel met de voorstelling van het kloosterhuis van Antonius de onjuiste titel: De verzoeking van de heilige Antonius.

Inmiddels was het schilderij om onduidelijke redenen uit het oeuvre van Bosch geschrapt. In diverse standaardwerken - onder meer van Charles de Tolnay en Patrick Reuterswärd - wordt het een kopie genoemd en daarmee werd de toon gezet. In de boeken van Roger Marijnissen en Walter Gibson komt het werk al helemaal niet meer voor. Geen van hen gaf hiervoor een verklaring. Zij baseerden zich kennelijk op het nooit toegelichte oordeel van Tolnay, die in zijn boek over Bosch tal van inmiddels niet langer geaccepteerde expertises heeft gemaakt. Met name wat betreft de schilderijen uit de vroege periode van Bosch, dat is te zeggen: de periode 1480-1500, zijn er tal van onduidelijkheden wat wel en wat niet als eigenhandig kan worden beschouwd. Het Narrenschip in het Louvre te Parijs is even zovele malen betwijfeld, maar het wordt nu algemeen beschouwd als een echte Bosch uit zijn vroege periode. Ook andere werken uit die jaren worden inmiddels erkend als authentiek, bijvoorbeeld De allegorie op Vasten in New Haven en De dood van een vrek in Washington. Dit schilderij staat in ondertekening, penseelvoering en compositie-opbouw, zeer dicht bij het schilderij in Valenciennes. Behoorden zij wellicht samen tot een groot altaarstuk?

Het schilderij in Valenciennes bestaat uit twee kwalitatief hoogstaande voorstellingen.
De ondertekening is op verschillende plaatsen nog duidelijk te zien, zoals ook in andere werken van Bosch en overeenkomstig daarmee, en zoals gebruikelijk heeft de schilder de verf dun opgebracht. De duivelse wezens en gedrochten zij van het Boschiaanse idioom; soortgelijke figuren komen voor op zijn helletaferelen, bijvoorbeeld in het drieluik met Het Laatste Oordeel in Wenen. Het reptiel dat uit zijn ei kruipt, zien we ook op het linkerpaneel van het drieluik met De verzoeking van de heilige Antonius in het Museu Nacional in Lissabon.

Het landschap op de zijde met het kloosterhuis van Antonius komt overeen met het landschap op de achtergrond van het drieluik De aanbidding der koningen van Jeroen Bosch in Madrid. De heuvels en bergen zijn in lichte gele en beige tinten geschilderd en lijken door het ontbreken van volume een abstracte vorm te hebben. Ook in de twee panelen met de voorstelling van De zondvloed in het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam, net zoals op De marskramer in hetzelfde museum komen zulke amorfe heuvels voor. Op stilistische gronden kan het schilderij in Valenciennes ingedeeld worden bij de werken die Jeroen Bosch schilderde in de periode 1480-1500.

Daarbij speelt de geschiedenis van het schilderij een importante rol. Het komt, zoals gezegd, uit de familie Van Croÿ. Op hun familie-kasteel te Heverlee bij Leuven, hingen aan het eind van de 16de eeuw maar liefst vijf schilderijen toegeschreven aan Jeroen Bosch. Daaronder bevonden zich twee voorstellingen met een verzoeking van de heilige Antonius, geschilderd op paneel en gevat in een zwarte lijst met verguldsel. Is wellicht een van deze schilderijen identiek aan het werk in Valenciennes?

De familie Van Croÿ was in de tijd van Jeroen Bosch geen onbekende in 's-Hertogenbosch. Filips van Croy (1434-1482), als ridder van het Gulden Vlies, liet zijn wapenbord in 1581 ophangen in de Sint-Jan bij gelegenheid van het kapittel dat in dat jaar georganiseerd werd. Dit wapenbord bevindt zich nu in particulier bezit, maar het was te zien op de tentoonstelling In Buscoducis.
Nog interessanter is de persoon van Willem van Croÿ (1458-1521), hertog van Soria, markies van Aarschot en heer van Chièvres. Hij was onder Filips de Schone (1478-1506), die koning was over de Nederlandse gewesten, onder meer grootbaljuw van Henegouwen en gouverneur van Namen. Tijdens het verblijf van Filips in het buitenland in de jaren 1501-1503, maakte Willem van Croÿ deel uit van de raad van regenten die in Filips' naam het land bestuurde.
We weten dat Filips de Schone een bewonderaar was van het werk van Jeroen Bosch; in 1504 bestelde hij bij hem een schilderij met een voorstelling van Het Laatste Oordeel.
Van Croÿ bleef zijn belangrijke positie aan het hof van Filips behouden. Van 1505 tot 1507 was hij stadhouder-generaal in de Nederlanden, een bijzonder gunstige benoeming, mede gezien het feit dat Filips de Schone in 1506 was overleden. Willem van Croÿ speelde een belangrijke rol tijdens de oorlogen, die in die jaren tussen Bourgondië en Gelderland werden gevoerd. De Geldersen werden daarbij gesteund door Frankrijk. Van Croÿ leidde in september 1506 een troepenmacht vanuit 's-Hertogenbosch naar Wageningen dat door de Franse troepen belegerd werd.
Willem van Croÿ werd nog invloedrijker toen hem in 1509 het gouverneurschap werd verleend over de jonge koning Karel V (1500-1558). Samen met de latere paus Adrianus VI was hij verantwoordelijk voor de opvoeding van de latere keizer. In 1517 vertrok Van Croÿ met Karel V naar Spanje. Die benoemde hem tot aartsbisschop van Toledo, hetgeen tegen de zin was van de Spaanse adel. Willem van Croÿ speelde ook nog een belangrijke rol bij het neerslaan van de opstand van Spaanse steden tegen Karel V in 1520-21, die bekend is geworden als de comunero-opstand. Hij is op 28 mei 1521 in Worms overleden.

De naam Van Croÿ komt voor op de ledenlijsten van de Bossche Lieve Vrouwebroederschap, een genootschap waarvan alle leden van de stedelijke elite lid waren. Jeroen Bosch behoorde tot de kerngroep van leden, de zogenoemde 'gezworenen'. Daarnaast telde de broederschap veel leden van buiten de stad; uit binnen en buitenland. Dit was een vorm van erelidmaatschap. Tot deze 'buitenleden' behoorden tal van edelen, zowel uit het huis van Habsburg, van Nassau als van de overige Nederlandse ridderschap. Zo was onder meer Hendrick van Nassau (1483-1538), de eerste eigenaar van Bosch' Tuin der Lusten, lid van de broederschap. Waarschijnlijk is het befaamde drieluik via deze relatie bij de schilder besteld en zo in de collectie van Hendrick van Nassau terechtgekomen. In 1521-22 staat een Van Croÿ vermeld op de lijsten van de broederschap. Er wordt geen voornaam genoemd, dus meer dan deze vermelding is er niet. Toch blijkt uit het bovenstaande dat er relevante banden zijn geweest tussen enkele leden van het geslacht Van Croÿ en de stad 's-Hertogenbosch.
Het is welbekend dat de schilderijen van Jeroen Bosch al tijdens zijn leven gezocht waren door vorsten en hovelingen, maar dat vormt natuurlijk geen bewijs dat één van de genoemden Van Croÿ de eerste eigenaar was van het schilderij dat zich nu in Valenciennes bevindt. Maar de 'circumstantial evidence' is groot!

Het is van belang er op te wijzen dat de provincies in Noord-Frankrijk, zoals die eeuwenlang deel uitmaakten van het Bourgondische rijk, in de late Middeleeuwen behoorden tot de meest welvarende gebieden in Europa. Dat daar grote belangstelling bestond voor kunst is evident. Steden als Rijssel (Lille), Atrecht (Arras), Doornik (Tournai) en Valencijns (Valenciennes) behoorden tot de belangrijkste cultuurcentra. Nog een ander bekend werk van Jeroen Bosch heeft een herkomst die naar die regio verwijst. Het Landschap met de heilige Hieronymus, dat in 1908 door het Museum voor Schone Kunsten in Gent werd gekocht en dat algemeen wordt erkend als een eigenhandig werk van Bosch, draagt op de achterzijde de lakzegels met het familiewapen van Colbert en van de Noordfranse stad Merville, gelegen circa 40 kilometer ten westen van Rijssel. Ook hier is sprake van een intrigerende herkomst, waarbij een bekende Franse familie de eigenaar is geweest van een schilderij van Bosch. Maar, hoe dat schilderij in Merville terecht is gekomen, is nog een raadsel.

Tot slot enkele opmerkingen over de voorstellingen op het werk in Valenciennes. Het verhaal van Hermogenes de Magiër en Jacobus komt uit de Gulden Legende (Legenda aurea), een serie verhalen over heiligen, zoals beschreven door de Italiaanse bisschop Jacobus de Voragine (ca. 1228-1298). Hiervan is in de veertiende eeuw een Nederlandse vertaling verschenen onder de titel Passionael. In 1478 verscheen een vertaling van de hand van de Brabantse geestelijke Vranke Callaert.
De magiër Hermogenes wilde de apostel Jacobus gevangen nemen, zodat deze zou ophouden met prediken in Judea. Hij stuurt daarom een aantal duivels naar Jacobus en op het schilderij is te zien dat Hermogenes die duivels hun opdracht geeft. Op hun tocht worden de duivels gekweld door een engel en zij onderwerpen zich aan hem en aan Jacobus. Deze scène is in de achtergrond geschilderd. Het verhaal van Hermogenes komt niet vaak voor in de kunst. Het leent zich echter bij uitstek om duivels te schilderen, want die spelen een belangrijke rol in het verhaal en vandaar dat Jeroen Bosch het denkelijk gekozen heeft. Om dezelfde reden heeft later Pieter Bruegel de Oude een tekening gemaakt met Jacobus, Hermogenes en zijn duivels. Hiernaar is door Pieter van der Heyden een prent gemaakt.

De voorstelling aan de keerzijde toont een ommuurd huis in een woestijn. Boven de deur hangt een beeld van Antonius en een schild met het Antoniuskruis. Op het erf zit een monnik te lezen; steeds is gedacht dat hij Antonius moest zijn, maar hierbij werd ook wel eens een vraagteken geplaatst. Door een raam geeft een monnik een aalmoes aan een bedelaar. Buiten de muur zitten een straatmuzikant en twee ruziënde bedelaars. Zulke types komen voor in enkele tekeningen toegeschreven aan Jeroen Bosch en in de naar deze tekeningen gemaakte prenten.
De kluizenaar Antonius (ook wel genaamd Antonius Abt of Antonius de Grote) leefde in Egypte. Als geboortejaar wordt opgegeven 251 of 252 na Christus. Hij zou meer dan honderd jaar later in 356 zijn gestorven. Hij begon op twintigjarige leeftijd zijn kluizenaarsbestaan in de Egyptische woestijn en kreeg veel volgelingen zonder dat hij echter ooit een klooster stichtte. Waarschijnlijk is hier een huis voorgesteld waarin enkele van zijn volgelingen zich hebben teruggetrokken. Waarom Jeroen Bosch dit merkwaardige onderwerp heeft gekozen, is niet bekend. Voor zover bekend heeft geen enkele andere kunstenaar zoiets geschilderd. Wellicht is er een relatie met de aanwezigheid van kloosterhuizen in de stad 's-Hertogenbosch, onder meer van de moderne devotie, de aanhangers van Geert Grote. Deze zullen ongetwijfeld hulp hebben geboden aan de zwervers en bedelaars, die er toentertijd volop waren en voor nogal wat overlast zorgden.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met dr. Paul Huys Janssen, conservator oude kunst, tel. 073 - 6877 811 of drs. Rick Vercauteren, Hoofd Communicatie, tel. 073 - 6877 807 of per e-mail Info@noordbrabantsmuseum.nl

Lange tijd ontbrak in 's-Hertogenbosch - de stad waar Jeroen Bosch woonde en werkte - de aandacht die deze vijftiende-eeuwse schilder alleszins verdient. Het roer gaat evenwel om. Het gemeentebestuur van
's-Hertogenbosch heeft vorig jaar opdracht verstrekt aan Stichting Bosse Nova - organisator van onder meer Theaterfestival Boulevard - om een alomvattend cultureel evenement in het teken van Bosch te stellen.

Belangrijkste partners zijn de lokale culturele instellingen die inmiddels circa 40 plannen hebben ingediend. Verder wordt samengewerkt met betrokkenen bij Rotterdam 2001, Culturele Hoofdstad van Europa, zoals met het Rotterdamse Museum Boijmans Van Beuningen die komende herfst een grote expositie aan het werk en leven van Jeroen Bosch wijdt.

De activiteiten in 2001 zullen de legitimatie vormen om Jeroen Bosch blijvend en onverbrekelijk met de stad 's-Hertogenbosch te verbinden. Dit oogmerk past bij het gemeentelijke beleid om 's-Hertogenbosch te afficheren als stad waar cultuur en historie elkaar op een ambitieus niveau omarmen.

Begin april verschijnt het speciale Bosch programma-boek met een totaal overzicht van alle activiteiten. Een voorproefje: het Jeroen Bosch jaar 2001 omvat theater en dans; beeldende kunstprojecten; tentoonstellingen; muziek; film; thematische activiteiten tijdens festivals en evenementen in de stad; stadswandelingen; bronnenonderzoek; symposium; educatieve projecten voor basis- en voortgezet onderwijs; workshops en publicaties.

Voor de organisatie is een projectgroep samengesteld die verschillende disciplines omvat - van cultuurhistorie tot marketing. Met de coördinatie is Ankie Til belast.

Financiële steun bieden de gemeente 's-Hertogenbosch [fl 460.000,-] en hoofdsponsor SNS Reaal Groep [fl 500.000,-]

Publieksinformatie: www.jeroenboschjaar.nl of 073 - 6 13 76 71.

Met vriendelijke groet,

Ruth Giebels
Marketing & communicatie van Jeroen Bosch jaar 2001

P.S. Voor nadere informatie kunt u contact opnemen met ondergetekende, Ruth Giebels [via Bosse Nova 073 - 6 124 505, mobiel 06 - 20 17 87 67, e-mail ruth@jeroenboschjaar.nl]

Datum: 26 september 2000

In april van dit jaar heeft het gemeentebestuur besloten om het initiatief te nemen in de ontwikkeling rondom het thema Jeroen Bosch. Op de korte termijn door het laten voorbereiden van een speciaal activiteiten programma ten behoeve van het Jeroen Bosch Jaar in 2001, deels in samenwerking met Rotterdam waar in dat zelfde jaar een tentoonstelling wordt georganiseerd rondom de werken van deze beroemde Bossche schilder. Ook op de lange termijn heeft het gemeentebestuur de wens om Jeroen Bosch op een duurzame en onverbrekelijke manier met de stad 's-Hertogenbosch te verbinden. De activiteiten in 2001 dienen een fundament te vormen voor de structurele aandacht voor het thema Jeroen Bosch. Nog dit jaar zal gestart worden met een onderzoek naar de mogelijkheden hoe 's-Hertogenbosch zich blijvend kan profileren als stad van Bosch. Het college van burgemeester en wethouders heeft op 26 september jl. ingestemd met het raadsvoorstel waarin - in navolging van de uitwerking van het voorlopige programma voor het Jeroen Bosch Jaar 2001 - de raad wordt voorgesteld een gemeentelijk krediet beschikbaar te stellen als bijdrage in de uitvoering van de activiteiten in 2001. Tevens wordt voorgesteld een krediet beschikbaar te stellen voor de conceptontwikkeling van een virtuele presentatie op een blijvende locatie in 's-Hertogenbosch.

Jeroen Bosch Jaar 2001
In opdracht van het gemeentebestuur treft de stichting Bosse Nova momenteel de voorbereidingen voor de samenstelling van een programma Jeroen Bosch Jaar in 2001. De stichting heeft een coördinator Jeroen Bosch Jaar aangesteld. Deze zomer zijn tientallen lokale, nationale en internationale instellingen en organisaties op het vlak van cultuur, cultuurhistorie, toerisme, podium- en beeldende kunsten uitgenodigd ideeën te ontwikkelen en plannen in te dienen voor het Jeroen Bosch Jaar 2001. Organisatoren van culturele evenementen zijn verzocht te onderzoeken in welke mate de thematiek van Jeroen Bosch in hun evenement kan doorklinken. In samenwerking met de organisatie Rotterdam Culturele Hoofdstad 2001 en Museum Boijmans Van Beuningen worden gezamenlijke initiatieven ontwikkeld.

De eerste inventarisatie van de plannen leert dat zowel podia, festivals, historische en toeristische organisaties sterke belangstelling tonen voor deelname aan het Jeroen Bosch Jaar 2001. Het voorlopige activiteiten overzicht getuigt van een zeer divers aanbod vanuit de verschillende disciplines, een gevarieerd en wervend programma aanbod met (internationaal) aansprekende producties en projecten, een forse historische component en met bijzondere aandacht voor toepassing van de moderne virtuele technieken. Een en ander zonder dat het programma voorbij gaat aan de lokale betrokkenheid op het thema vanuit het amateur-circuit.
Samenwerking, zowel in de stad als daarbuiten, vormt een sleutelbegrip. Diverse projecten zijn de resultanten van soms interessante kruisbestuivingen, waarbij een synergie ontstaat tussen cultuur, historie en toerisme. Ook de gezamenlijke planontwikkeling met Rotterdam heeft tot interessante voorlopige resultaten geleid. Belangrijk hierin is de ontwikkeling van een informatieve en educatieve website over leven en werk van Jeroen Bosch. Op deze site wordt een relatie gelegd tussen Jeroen Bosch en 's-Hertogenbosch. Het brononderzoek naar tijd, leven en werk van Jeroen Bosch door het Bossche Stadsarchief en Museum Boijmans Van Beuningen vormt hiervoor een belangrijke input. Daarnaast worden in samenwerking met Rotterdam arrangementen ontwikkeld voor een gecombineerd bezoek aan de tentoonstelling en de geboortestad van Jeroen Bosch en wordt een gezamenlijk promotietraject ontwikkeld.

Voorlopig programma Jeroen Bosch Jaar 2001
Enkele hoogtepunten uit het voorlopige hoofdprogramma:

• een grote buitenvoorstelling geënt op het cultuurhistorisch kader van onze stad als vervolg op de Maalstroom tijdens Festival Boulevard
• een bijzondere Jeroen Bosch route met een hoogwaardige cultuurtoeristische en cultuurhistorische component
• een keramiekproject te koppelen aan de Groote Stroom als vervolg op de succesvolle producties Floating Time I en II
• diverse beeldende kunstprojecten
• een in samenwerking met Museum Boijmans Van Beuningen te ontwikkelen virtuele presentatie van het werk van Jeroen Bosch, o.m. in de vorm van een website
• het historisch brononderzoek dat door het Stadsarchief in samenwerking met Museum Boijmans Van Beuningen wordt verricht, mede ter ondersteuning van de website, publicaties, lezingen en dergelijke
  

Selectie en beklijving
Een externe adviescommissie zal alle ingediende plannen voor het Jeroen Bosch Jaar 2001 inhoudelijk toetsen. Zo dient er een heldere relatie te bestaan met het thema: het leven en werk van Jeroen Bosch, in het bijzonder in relatie tot het hier en nu. Om een nationale en internationale uitstraling te bereiken is een professionele aanpak noodzakelijk. De selectie moet leiden tot een toegankelijke, publieksgericht en gedifferentieerd programma aanbod.

Uitgangspunt van het Jeroen Bosch Jaar 2001 is te komen tot de ontwikkeling van programmaonderdelen met een beklijvend karakter. Uit de voorlopige inventarisatie kan nu reeds worden geconcludeerd dat een groot aantal projecten een geheel of gedeeltelijk blijvend karakter hebben, zoals de cultuurtoeristische route, het keramiek/Groote Stroom project, het virtuele project alsmede het brononderzoek: bouwstenen voor een structureel aanbod rondom Jeroen Bosch in 's-Hertogenbosch ook na 2001!

Toekomst
Het gemeentelijk initiatief tot planontwikkeling rondom Jeroen Bosch en de media aandacht ten gevolge heeft geleid tot een brede discussie in de stad. Diverse particuliere initiatiefnemers hebben sindsdien hun meer of minder uitgewerkte plannen en initiatieven bij de gemeente bekend gemaakt. De initiatiefnemers zijn van gemeentewege bericht dat hun plannen zullen worden doorgegeven aan de coördinator van het Jeroen Bosch jaar.

Een initiatief heeft in de media extra aandacht gekregen. Het betreft het in mei door initiatiefnemer de heer T. Frenken aan het gemeentebestuur aangeboden plan 'Naar een Jeroen Bosch Centrum, het laatmiddeleeuwse 's-Hertogenbosch en de kunst van Jeroen Bosch in beeld'.

Met enthousiasme heeft het college kennis genomen van het initiatief van de door de heer Frenken opgerichte stichting Jheronimus Bosch Centrum, met name waar het gaat om de ontwikkeling van een duurzame variant op een permanente locatie in de stad. De gemeenteraad heeft reeds het fiat gegeven om middels een gedegen haalbaarheidsstudie te laten onderzoeken op welke wijze het thema Jeroen Bosch structureel aan de stad 's-Hertogenbosch kan worden verbonden. Naast aandacht op dit thema vanuit stadspromotie, toerisme, cultuurhistorisch onderzoek zien we nadrukkelijk kansen op het terrein van de multimediale technieken. Het plan van de stichting Jheronimus Bosch Centrum voor een duurzame virtuele expositie in een Jeroen Bosch huis of anderszins zal meegenomen worden in deze haalbaarheidsstudie en er zal een wervend concept worden ontwikkeld voor een dergelijk virtueel project.

De resultaten van de haalbaarheidsstudie en conceptontwikkeling zullen in het tweede kwartaal van 2001 bekend zijn.

Voor meer informatie:
Afdeling Communicatie
André Bongers
Tel.: (073) 6155161

Het college van burgemeester en wethouders heeft op 21 maart jl. ingestemd met het raadsvoorstel een aanzet te geven in de ontwikkeling van het thema Jeroen Bosch. Hiermee neemt de gemeente het initiatief om in 2001 een activiteitenprogramma te ontwikkelen rondom Jeroen Bosch. Een directe aanleiding hiervoor is de Jeroen Bosch tentoonstelling in Museum Boymans van Beuningen in 2001, in het kader van Rotterdam Culturele Hoofdstad. Daarnaast wil de gemeente laten onderzoeken in hoeverre het gegeven dat Jeroen Bosch in onze stad is geboren, grondslag is voor verdere profilering en promotie van
's-Hertogenbosch als stad van Bosch en daarmee een bijdrage kan leveren aan het toeristisch product 's-Hertogenbosch, zoals opgenomen in het 'Beleidsplan in Hoofdzaken 1998-2002'.

De relatie tussen 's-Hertogenbosch en Jeroen Bosch is met name gelegen het feit dat hij hier is geboren, getogen en heeft gewerkt. Wat in
's-Hertogenbosch nog steeds herinnert aan de tijd van Bosch is de historische binnenstad als decor van zijn leven en werk. Het middeleeuwse stratenpatroon, de Binnendieze en historische panden als de Moriaan, de Sint-Janskathedraal en zijn woonhuis aan de Markt herinneren aan zijn tijd (ca. 1450-1516), dé bloeiperiode van
's-Hertogenbosch.

Tegen deze achtergrond biedt het thema Jeroen Bosch tal van aanknopingspunten voor de stad voor een verdere profilering, met name op het terrein van (cultuurhistorisch) toerisme, stadspromotie en (volks)cultuur wat vervolgens aanleiding kan zijn voor een verdere wetenschappelijke verdieping van deze voor de stad 's-Hertogenbosch belangrijke tijd.

Aanpak thema
De ontwikkelingsstrategie voor de Bosch thematiek zal in eerste instantie in het jaar 2001 gericht zijn op het verwerven van naamsbekendheid en (lokaal) draagvlak. Dit is voorwaardescheppend voor een meer structurele vervolgaanpak. De tentoonstelling in Rotterdam in 2001 biedt voor 's-Hertogenbosch derhalve een directe kans de stad te profileren als stad van Jeroen Bosch en kan tevens aanleiding zijn voor een beklijving van dit thema met als einddoel het ontwikkelen van het thema 'Jeroen Bosch' als centraal, integraal en structureel thema waarmee 's-Hertogenbosch als cultuur-historisch product wordt geprofileerd. Dit moet leiden tot bevordering van cultuur-toerisme naar 's-Hertogenbosch (dag- en meerdaags toerisme) en bevordering van het cultuurhistorisch besef en de cultuurhistorische participatie van de eigen bewoners.

Activiteiten in 2001
Het jaar 2001 staat in het teken van het initiëren en coördineren van activiteiten en daarmee het creëren van draagvlak rondom het thema Jeroen Bosch. Een en ander in samenwerking met de organisatie van Rotterdam Culturele Hoofdstad en Museum Boijmans van Beuningen.

Het voorstel is voor de algehele coördinatie van de activiteiten in 2001 een coördinator aan te stellen en een activiteitenbudget beschikbaar te stellen. De coördinator zal instellingen en bedrijven in de stad enthousiasmeren om activiteiten te organiseren rondom het thema Jeroen Bosch. Daarnaast zal de coordinator toezien op de afstemming van de verschillende activiteiten en het opstellen van een stedelijke agenda Jeroen Bosch in het jaar 2001, alsmede zorgdragen voor (fondsen)werving en het leveren van een organisatorische bijdrage aan (grootschalige) evenementen.

Een eerste initiatief wat reeds in voorbereiding is, is de theaterproductie met het thema Jeroen Bosch en de Bossche vestingwerken door de organisatoren van theaterfestival Boulevard.
Ook het Theater aan de Parade is voornemens een toneelproductie te laten ontwikkelen rondom Jeroen Bosch in het kader van het 25-jarig jubileum van het theater in 2001.

Het Stadsarchief voert in nauwe samenwerking met Museum Boymans een brononderzoek uit naar tijd, leven en werken van Jeroen Bosch en zijn tijdgenoten te 's-Hertogenbosch, met medewerking van vrijwilligers (vergelijk onderzoek Wooncultuur).
Tevens wordt gedacht aan het nader uitwerken van toeristische dag- en meerdaagse Jeroen Bosch arrangementen in samenwerking met Rotterdam, het ontwikkelen van thema wandel- en vaarroutes en een
Jeroen Bosch dag en / of markt.

Structurele aandacht
Een haalbaarheidsonderzoek zal antwoord moeten geven op de vraag in welke vorm en mate de gemeente structureel aandacht kan geven aan het thema Jeroen Bosch. Dit onderzoek dient uiteindelijk aan te tonen of het thema Jeroen Bosch een meerwaarde kan bieden aan de toeristische ontwikkeling, stadspromotie en cultuurhistorie, én de mogelijke vertaling hiervan in een structureel wervend en realistisch product-markt concept. Tevens dient te worden aangetoond wat de mogelijke rol van de overheid, marktpartijen en maatschappelijk middenveld kan zijn. Het onderzoek dient in het eerste kwartaal van 2001 te zijn afgerond.

Evaluatie
Aan het einde van het jaar 2001 zal een evaluatie plaatsvinden. Op basis van de resultaten van de haalbaarheidsstudie en de evaluatie van de activiteiten in 2001 dient besluitvorming plaats te vinden omtrent eventuele uitvoering van structurele projecten rondom Jeroen Bosch in 's-Hertogenbosch.

Voor meer informatie:
Afdeling Communicatie
André Bongers
Tel.: (073) 6155161